De verrezen Christus verschijnt aan de heiligen Gertrudis en Teresa
Phoebus fellow Soraia Martins, conservator-restaurator uit Portugal, werkt momenteel aan de restauratie van het 17de-eeuwse olieverfschilderij Verrezen Christus verschijnt aan de heiligen Gertrudis en Teresa uit de collectie van The Phoebus Foundation. De restauratie biedt de gelegenheid om zowel de technische opbouw als de bewaringstoestand van het werk grondig te onderzoeken. Daarbij werd al snel duidelijk dat verschillende conditieproblemen het gevolg zijn van vroegere restauratie-ingrepen.
Een van de grootste uitdagingen bij deze restauratie betreft de structurele drager van het schilderij. Het schilderij vertoonde uitgesproken vervormingen langs de randen van het doek. Na demontage van het spieraam werd duidelijk dat deze vervormingen werden veroorzaakt door te dikke randen van een eerdere stripvoering, die niet compatibel waren met het bijzonder fijne oorspronkelijke doek. Bovendien waren deze aangebracht met een dikke en rigide synthetische lijm, die diep in de vezelstructuur van het canvas was doorgedrongen en in belangrijke mate had bijgedragen aan de vervormingen.
De behandeling begon met het zorgvuldig verwijderen van de stripvoering en, waar mogelijk, van de achtergebleven lijmresten. Na vergelijking van verschillende behandelingsmethoden werd gekozen voor gecontroleerde bevochtiging met Evolon, gevolgd door een geleidelijke mechanische reductie van de lijmresten, omdat deze aanpak de beste resultaten opleverde.
Bij onderzoek van de achterzijde bleek ook het oorspronkelijke doek geïmpregneerd te zijn met een synthetische lijm, die een bruinachtige verkleuring had veroorzaakt. Microscopisch onderzoek toonde aan dat de lijm een karakteristiek kunststofachtig uiterlijk had en diep in de vezelstructuur van het canvas was doorgedrongen. Hoewel verschillende reinigingssystemen op basis van gels werden getest, reageerde de lijm slechts minimaal op de toegepaste oplosmiddelen.
Hoewel de lijm gedeeltelijk kon worden verzacht, zou volledige verwijdering een ingrijpende mechanische behandeling vereisen. Gezien de bijzonder fijne vezelstructuur van het oorspronkelijke doek zou dit een onaanvaardbaar risico vormen voor de integriteit van de drager. Daarom werd gekozen voor een meer conservatieve aanpak. De lijmresten die verband hielden met de stripvoering werden zo ver mogelijk veilig gereduceerd, terwijl de resterende lijm op de achterzijde voorzichtig werd verwijderd met Wishab-sponzen en rooksponzen. Deze behandeling verbeterde de flexibiliteit van het doek, zonder de kwetsbare vezelstructuur aan te tasten.
Vervolgens werden de vervormde randen geleidelijk afgevlakt door middel van gecontroleerde bevochtiging en droging onder fixatie. Deze behandeling verminderde de vervormingen aanzienlijk en herstelde een meer gelijkmatige spanning over het doek.
Tijdens de structurele behandeling werd nog een belangrijke ontdekking gedaan. Koloniale schilderijen werden vaak bevestigd via de beschilderde randen, in plaats van om het spieraam heen te worden gevouwen. Bij dit schilderij was een van de oorspronkelijke randen tijdens een eerdere restauratie omgevouwen en zijdelings bevestigd. Hierdoor was de oorspronkelijke positie van het doek op het spieraam gewijzigd, waardoor ook de oorspronkelijke presentatie van het werk verloren was gegaan.
Hoewel het huidige spieraam niet origineel is, werd het geschikt geacht voor verder gebruik. Er werden daarom uitbreidingen aangebracht, zodat het schilderij opnieuw kon worden opgespannen met respect voor de oorspronkelijke configuratie.
Momenteel wordt een nieuwe stripvoering aangebracht met een dunnere doeksoort die beter compatibel is met het oorspronkelijke canvas. Hiervoor wordt de nap-bonding-techniek toegepast. Bij deze methode wordt de lijm als een open netwerk aangebracht in plaats van als een doorlopende film, waardoor de penetratie in de vezelstructuur wordt beperkt. Dit biedt niet alleen de nodige structurele ondersteuning, maar vermindert ook het risico op nieuwe vervormingen, wat essentieel is aangezien de vezels reeds verzadigd zijn met resten van de oude lijm.
Met de afronding van de structurele behandeling gaat de restauratie haar laatste fase in. De komende periode verschuift de aandacht naar de behandeling van het schilderoppervlak, waaronder de retouche van lacunes en de esthetische integratie van de restauratie. Zodra het werk volledig is afgewerkt, delen we het eindresultaat via onze website en nieuwsbrief.
