The Phoebus Foundation - The Phoebus Foundation

The Phoebus Foundation SON is een kunststichting met filantropische doelstellingen. Ze verwerft kunstvoorwerpen, staat borg voor een professioneel behoud en beheer, zorgt voor de conservatie en restauratie van de objecten en zet hoog in op wetenschappelijk onderzoek. Haar collectie en kennis deelt ze met een zo breed mogelijk publiek. Ze doet dat met tentoonstellingen en bruiklenen, culturele evenementen, symposia en publicaties. Op 15 oktober 2023 werd The Phoebus Foundation door de minister van Justitie officieel erkend als een stichting van openbaar nut (afgekort: SON). Dat geeft haar meer slagkracht en maakt het mogelijk om haar initiatieven verder uit te bouwen.

Oorsprong van de collectie

The Phoebus Foundation vindt haar oorsprong in de privéverzameling van Fernand Huts en Karine Van den Heuvel, aangevuld met de kunstobjecten van het familiebedrijf Katoen Natie. Door de jaren heen groeide dit geheel uit tot een indrukwekkende collectie met werken uit uiteenlopende kunsttakken en domeinen.

Waarom een foundation?

Families en bedrijven veranderen met de tijd. De interesses van volgende generaties liggen misschien niet bij kunst, en ook economische omstandigheden kunnen variëren. Het risico bestond dan ook dat de verzameling ooit zou worden verkocht of versnipperd zou raken. Om dat te vermijden werd beslist om de volledige collectie onder te brengen in een onafhankelijke kunststichting: The Phoebus Foundation. Dat biedt de garantie dat de verzameling als geheel behouden blijft.

Deelcollecties

De collectie van The Phoebus Foundation is de weerspiegeling van een wereld in beweging. Ze brengt culturen, tijdperken en disciplines samen en ze wordt bewaard in een hoog technologisch depot waar zorg, onderzoek en efficiënt beheer samenkomen.

Wat begon als een verzameling met Vlaamse meesters, groeide uit tot een breed en gelaagd geheel. De kern wordt gevormd door kunst van de Zuidelijke Nederlanden tussen de vijftiende en zeventiende eeuw, met topwerken van onder meer Quinten Metsys, Pieter Bruegel de Oude, Peter Paul Rubens, Antoon Van Dyck en Jacob Jordaens. Daarnaast toont de collectie hoe deze artistieke traditie verder evolueerde: het gaat van de symbolisten en expressionisten rond James Ensor, Léon Spilliaert en Edgard Tytgat tot de verbeeldingskracht van René Magritte, Paul Delvaux, Panamarenko en Jan Fabre.

De blik van The Phoebus Foundation reikt verder dan Vlaanderen. Archeologische textielen uit Egypte, koloniale schilderijen uit Latijns-Amerika en twintigste-eeuws havenerfgoed getuigen van de wisselwerking tussen mens, handel, geloof en verbeelding. Ook  gespecialiseerde deelverzamelingen rond thema’s als Reynaert de vos, topografie, mode en kant tonen hoe kunst en erfgoed elkaars spiegel kunnen zijn.

De collectie is meer dan een optelsom van deze deelverzamelingen. Ze vormt een levend geheel dat vroeger en nu met elkaar verbindt – van een ver en mistig verleden tot de wereld van vandaag, waar zelfs onze T. rex Trinity een plaats krijgt naast Hans Memling en Gustave Van de Woestyne.

Boerentoren

De jongste deelcollectie is gewijd aan de Antwerpse Boerentoren, de toekomstige thuisbasis van The Phoebus Foundation. Ze illustreert de geschiedenis van het iconische gebouw aan de hand van objecten, interieurstukken en historische foto’s, en documenteert tegelijk de ambitieuze herbestemming van de toren tot baken van cultuur die momenteel vorm krijgt.

Naturalia & mirabilia

De deelcollectie Naturalia & mirabilia sluit aan bij de traditie van de vroegmoderne kunst- en rariteitenkabinetten. Ze verenigt natuurhistorische specimina en curiosa, van meteorieten tot vermeende zeemeerminnen. De absolute blikvanger is het monumentale, 293-delige skelet van T. rex Trinity.

Japan

De collectie met Japanse textielen biedt een uitzonderlijke blik op de complexe cultuur en geschiedenis van het land van de rijzende zon. De (oorlogs)kimono’s en bijbehorende stoffen zijn zelfs in Japan zeldzaam en illustreren hoe traditie, ambacht en identiteit in textiel samenkomen. Elk stuk getuigt van een minutieuze beheersing van techniek en symboliek.

Tijl Uilenspiegel

De collectie rond Tijl Uilenspiegel omvat honderden boeken die het (voort)leven van deze legendarische volksfiguur door de eeuwen heen belichten. De verzameling biedt een unieke inkijk in de literaire en culturele receptie van een van de bekendste narren uit de Europese traditie.

Memorabilia & aandenkens

Deze collectie verenigt persoonlijke objecten en aandenkens van historische figuren die hun tijdperk een gezicht hebben gegeven. Van een kinderkleedje van keizerin Sisi tot een haarlok van Napoleon of een stukje jurk van Marie Antoinette: elk object onthult en vertelt iets over macht, roem, vergankelijkheid en herinnering.

Portretminiaturen

In deze collectie met intieme portretten ontmoeten we zowel historische persoonlijkheden als onbekende gezichten. De miniaturen werden gedragen, gekoesterd en soms letterlijk op het hart bewaard. Elke miniatuur vertelt een verhaal van liefde, herinnering of status en biedt een zeldzame blik op de persoonlijke kant van de geschiedenis.

Kunst van de Middeleeuwen tot de Barok

De kunst uit de vijftiende tot de zeventiende eeuw vormt het historische hart van de collectie. Ze omvat schilderijen, sculpturen, manuscripten, prenten, tekeningen, wandtapijten en sierobjecten van voornamelijk Zuid-Nederlandse oorsprong. Bij de topstukken zijn er werken van Hugo Van der Goes, Hans Memling, Gerard David, Pieter Bruegel de Oude en zijn zonen Jan I en Pieter II, Maerten De Vos, Peter Paul Rubens, Antoon Van Dyck en Jacob Jordaens.

Hedendaagse kunst uit de twintigste en eenentwintigste eeuw

De hedendaagse collectie verenigt internationale en Belgische kunstenaars die de grenzen van materialen en vormen verkennen. In het beeldenpark Singelberg aan de Schelde staan sculpturen van onder anderen Sophie Ryder, Pablo Atchugarry, Atelier Van Lieshout, Hubert Minnebo en Wim Delvoye. De bredere verzameling telt werken van Marcel Broodthaers, Jan Fabre, Anselm Kiefer en kunstenaars van de ZERO-beweging, onder wie Yves Klein, Otto Piene, Piero Manzoni en Lucio Fontana.

Archeologisch textiel

De collectie Archeologisch textiel van The Phoebus Foundation behoort tot de belangrijkste in Europa. Ze omvat ongeveer tweeduizend weefsels en archeologische objecten uit het oude Egypte, aangevuld met textiel uit regio’s langs de Zijderoute in Centraal-Azië. Elk fragment getuigt van de verfijnde beeldtaal en technieken van beschavingen die duizenden jaren oud zijn. Een deel van de verzameling is permanent te zien in HeadquARTers in Antwerpen.

CoBrA

De CoBrA-collectie behoort tot de meest complete ter wereld en focust op de pioniersjaren van de beweging. Ze omvat werk van onder anderen Karel Appel, Pierre Alechinsky, Corneille, Asger Jorn en Christian Dotremont. Het gaat niet alleen om schilderijen en tekeningen maar ook om prenten, sculpturen, toegepaste kunst en zelfs een zeldzame beschilderde piano. De collectie is publiek toegankelijk in het CoBrA Depot in Antwerpen.

Belgische kunst uit de periode 1880-1930

De collectie Belgische kunst belicht de artistieke bloei tussen 1880 en 1930, met bijzondere aandacht voor de kunstenaars van Sint-Martens-Latem. Ze omvat werken van Emile Claus, Gustave Van de Woestyne, Valerius De Saedeleer en George Minne, en van expressionisten als Gust. De Smet, Constant Permeke en Frits Van den Berghe. Daarnaast zijn er belangrijke werken van Rik Wouters, James Ensor, Jules Schmalzigaug, Edgard Tytgat, René Magritte en Paul Delvaux.

Latijns-Amerikaanse kunst uit de koloniale periode

De koloniale kunst uit de Nieuwe Wereld vormt een scharnier tussen de Europese oude meesters en de moderne kunst uit Latijns-Amerika. Antwerpen speelde in de zestiende en zeventiende eeuw een cruciale rol als draaischijf voor prenten en schilderijen die overzee een nieuwe betekenis kregen. In de kolonies versmolten Europese beeldtradities met inheemse invloeden. Dat resulteerde in een unieke visuele taal die doordrenkt is van geloof, identiteit en interculturele verbeelding.

Latijns-Amerikaanse kunst uit de twintigste eeuw

The Phoebus Foundation bezit een van de rijkste collecties moderne Latijns-Amerikaanse kunst in Europa. Ze bevat topstukken uit Uruguay, Brazilië, Argentinië, Cuba en Mexico, en van kunstenaars als Joaquín Torres García, Diego Rivera, Wifredo Lam, Leonora Carrington, Antonio Berni, Marcia Schvartz en Fernando Botero. De werken getuigen van de creativiteit en vitaliteit van het continent, met stromingen als constructivisme, surrealisme en sociaal realisme als leidmotieven.

Een bijzonder onderdeel is de privécollectie van de Argentijnse kunstenaar Antonio Seguí, met etnografische en precolumbiaanse objecten uit Afrika en Latijns-Amerika die hijzelf verzamelde en als directe inspiratiebron gebruikte voor zijn sculpturen, schilderijen en grafisch werk. Ze tonen de nauwe wisselwerking tussen zijn artistieke praktijk en de culturen die hij bewonderde.

Topografie & cartografie

De verzameling Topografie & cartografie telt meer dan vierhonderd kaarten, atlassen en stadsgezichten uit de zestiende tot de negentiende eeuw. Tot de hoogtepunten behoren zeldzame uitgaven van Gerard Mercator, Abraham Ortelius en Petrus Kaerius, en de volledig met de hand ingekleurde Atlas Maior van Willem Jansz. Blaeu, een elfdelige reeks met 592 kaarten, destijds de duurste publicatie uit de zeventiende eeuw.

Reynaert de vos

Deze verzameling met meer dan vijfhonderd boeken en drukken documenteert vijf eeuwen (literatuur)geschiedenis van het middeleeuwse dierenepos Van den vos Reynaerde. De oudste exemplaren dateren uit de vroege zestiende eeuw en tonen hoe de sluwe vos generaties kunstenaars en schrijvers heeft geïnspireerd.

Mode & Kant

De collectie Mode & kant weerspiegelt vijf eeuwen textielgeschiedenis en vakmanschap. Ze telt ongeveer vierhonderd objecten, van zestiende-eeuwse reticella-fragmenten en Van Dyck-passementen tot bruidssluiers, war lace en negentiende-eeuwse Valenciennes-kant. Daarnaast bezit The Phoebus Foundation een uitgebreide verzameling historische dames en herenkleding, met japonnen, ensembles, mantels, korsetten en accessoires uit de achttiende tot de vroege twintigste eeuw. De stukken tonen niet alleen de evolutie van stijlen en silhouetten, ze laten ook de maatschappelijke en economische betekenis van mode in Europa zien.

Maritiem & logistiek erfgoed

De collectie Maritiem & logistiek erfgoed documenteert de geschiedenis van de Antwerpse haven en haar arbeiders. Ze omvat meer dan zevenhonderd objecten — van stootwagens en tractors tot de monumentale Antigoonkraan — en wordt met zorg onderhouden door een team van vrijwilligers. Daarnaast bevat de verzameling circa 250 000 historische foto’s die het dagelijkse leven in en rond de haven in beeld brengen.

What’s in a name?

‘Phoebus’ verwijst naar Phoebus Apollo. In de Grieks-Romeinse mythologie is de god Apollo de beschermer van de muzen. Samen vermaken ze zich op de berg Parnassus, waar ze verblijven. Apollo is als symbool een blijver in de (kunst)geschiedenis: hij brengt inspiratie of zelfs goddelijke verlichting, en staat voor een mythische gouden tijd — een paradijselijke era zonder geweld, hebzucht, jaloezie en onrecht.

The Phoebus Foundation - About Apollo
Jan Boeckhorst, Apollo op de zonnewagen, ca. 1665

Organisatie

Sinds 2021 kende The Phoebus Foundation onder leiding van dr. Katharina Van Cauteren een verdere professionalisering en werd de organisatie internationaal uitgebouwd. Na een dynamische doorstart als stichting van openbaar nut is ze intussen uitgegroeid tot een volwaardige culturele instelling met een helder profiel en een multidisciplinair team. Van collectiemanagement en restauratie over onderzoek tot publiekswerking en communicatie: al deze functies worden waargemaakt door gespecialiseerde medewerkers met uiteenlopende expertises. Samen zijn zij de drijvende kracht achter de nationale en internationale projecten
van The Phoebus Foundation.

Binnen die professionele structuur werken verschillende expertenteams nauw samen. De collectie- en depotwerking inventariseert de collectie en beheert de databank, organiseert transporten en coördineert het art handling-team. Het restauratieatelier, onder leiding van een hoofdrestaurator, behandelt kunstwerken uit alle deelcollecties — van oude meesters tot moderne en Latijns-Amerikaanse kunst — en combineert die restauraties met materiaal technisch onderzoek. Het onderzoeks- en publicatieteam verdiept zich in de kunst- en cultuurhistorische context van de collectie en staat in voor de realisatie van boeken, catalogi en andere publicaties. De projectafdeling coördineert de productie van nationale en internationale tentoonstellingen en bruiklenen, terwijl de dienst communicatie- en publiekswerking de relaties met pers en media onderhoudt, en de socials, website, gidsenwerking en educatieve initiatieven uitbouwt.

The Phoebus Foundation doet daarnaast structureel een beroep op externe vakspecialisten die op projectbasis worden betrokken: restauratoren, onderzoekers, tentoonstellingsbouwers, lichtontwerpers, lijstenmakers, regisseurs en filmmakers, podcastmakers en redacteurs. Zij brengen bijkomende expertise aan en versterken de kwaliteit en veelzijdigheid van de werking.

De kracht van The Phoebus Foundation schuilt in de gedrevenheid van een klein maar loyaal team dat professionaliteit koppelt aan betrokkenheid en nieuwsgierigheid. Met die gedeelde spirit bouwen alle medewerkers mee aan onze missies: kunst en erfgoed beheren, bewaren, bestuderen en delen met een zo breed mogelijk publiek.

The Phoebus Foundation - About

Angelsaksische inspiratie

In de Angelsaksische wereld zijn stuwende krachten in de kunst- en cultuurwereld heel vaak filantropisch geïnspireerd. De bekendste voorbeelden zijn het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, of The Frick Collection in New York. Maar ook tal van andere Britse en Amerikaanse musea danken hun ontstaan aan privécollecties, van het beroemde Metropolitan Museum in New York tot The Tate en het British Museum in Londen. Burgers die trots zijn op hun erfgoed en hun kunst en cultuur zetten zich met veel betrokkenheid en plezier in voor het behoud, de restauratie en de ontsluiting van hun patrimonium. Velen schenken erfgoed, houden zich belangeloos bezig met de dagelijkse werking, stellen financiële middelen ter beschikking of richten een foundation op.

Piet Van der Ouderaa, De familie Sjongers in de veranda, 1907

Achtergrond

Fernand Huts en Karine Van den heuvel komen allebei uit een familie met een grote belangstelling voor geschiedenis, actualiteit, literatuur en politiek, reizen, musea en cultuur, en met als belangrijke waarden sociale bewogenheid en maatschappelijke inzet. Na hun middelbare opleiding studeert zowel Fernand als Karine rechten aan de Leuvense universiteit. Die vijf jaar in een levendige universiteitsstad verruimen hun wereld. Ondernemer Fernand en magistraat Karine werken vervolgens aan hun loopbaan en krijgen samen drie zonen. Extra financiële middelen gebruiken ze, na het verwerven van een gezinswoning, voor de aankoop van boeken, reizen en museumbezoeken. Dat versterkt hun streven om wereldburgers te worden.