Schilderijenrestaurator Carlos González Juste reisde namens The Phoebus Foundation naar Peru voor een internationaal colloquium over erfgoedconservatie. Tijdens bezoeken aan musea, restauratieateliers, barokkerken en privécollecties in Lima, Cusco en omgeving leerde hij ook de lokale collecties en de restauratiepraktijk van zijn Peruaanse collega’s kennen.

Het colloquium vond op 30 september en 1 oktober 2026 plaats in Cusco. Organisator IQONO bracht specialisten, onderzoekers en studenten uit Zuid-Amerika en Europa samen om kennis uit te wisselen over innovatie, duurzaamheid en opleiding, met het erfgoed van de Andes als centraal aandachtspunt. Carlos was een van de gastsprekers. José Luis Quispe en Leslye Calderón Mirano stelden daarnaast een aanvullend programma van workshops en bezoeken samen.

Van lezing naar werktafel

De jezuïetenkerk van Cusco was de locatie voor het tweedaagse colloquium. Tijdens de eerste dag kwamen de uitgangspunten en afwegingen bij restauratiebehandelingen aan bod, naast materiaalonderzoek, technologische ontwikkelingen en duurzame erfgoedzorg.

De tweede dag stond grotendeels in het teken van praktische workshops. Deelnemers verdiepten zich onder meer in reiniging met waterige oplossingen, het draad voor draad herstellen van beschadigd schildersdoek en het aanvullen van ontbrekende delen bij gepolychromeerde beelden. Ook de interpretatie van beeldmateriaal uit technisch onderzoek stond op het programma.

De deelnemers brachten ervaring mee uit musea, universiteiten, privécollecties, opleidingsinstellingen en zelfstandige restauratieateliers. Dat leidde tot gesprekken over de keuzes die restauratoren dagelijks maken en de invloed van beschikbare middelen en technieken op hun werkwijze.

Een bezoek aan de ateliers van Tipón

In het Centro de Restauración de Tipón kon de groep die dagelijkse praktijk van dichtbij bekijken. Dit gespecialiseerde centrum valt onder het Peruaanse ministerie van Cultuur en behandelt onder meer schilderijen, beelden en keramiek uit de regio.

Directeur Francisco Vargas en Bernardo Ligas Ovalle, coördinator van het schilderijenatelier, leidden de bezoekers door de restauratieateliers en technische afdelingen. Aan de hand van werken in behandeling lichtten ze de uitdagingen voor hun team toe. Rond de werktafels bespraken ze concrete ingrepen en de afwegingen die daaraan voorafgaan.

Langs de barokkerken van de Andes

De Ruta del Barroco Andino voerde de groep vervolgens langs verschillende barokkerken. Architect, onderzoeker en conservatiespecialist Diana Castillo Cerf begeleidde het bezoek aan de kapel van de Virgen Purificada de Canincunca en de kerken van San Juan Bautista de Huaro en San Pedro Apóstol de Andahuaylillas.

In deze rijkversierde gebouwen in de vallei ten zuiden van Cusco vormen architectuur, schilderkunst en decoratie een samenhangend geheel. De bezoeken boden ook gelegenheid om stil te staan bij het behoud van kerkinterieurs die nauw verbonden zijn met het religieuze en sociale leven van de plaatselijke gemeenschappen.

De bezoekersroute heeft bovendien een maatschappelijke functie. De inkomsten dragen bij aan het onderhoud en behoud van de kerken en aan projecten die de levensomstandigheden van de lokale bevolking verbeteren.

Verzamelen en bewaren

Dankzij de gastvrijheid van de eigenaars kreeg de groep ook toegang tot verschillende privécollecties. De Colección Francisco Yabar, met de presentatie Devociones Marianas en el Virreinato del Perú, belichtte de Mariadevotie in het onderkoninkrijk Peru. In het museum van Hacienda Huayoccari bezocht Carlos de verzameling van José Ignacio Lambarri.

Samen met het bezoek aan het Sulca Textile Museum gaven deze ontmoetingen inzicht in verzamelingen die door de jaren heen, soms over meerdere generaties, waren opgebouwd. Ze omvatten onder meer kunst uit de koloniale periode, pre-Spaanse objecten en textiel. In het textielmuseum was ook aandacht voor de natuurlijke kleurstoffen waarmee weefsels hun kleur krijgen.

Lima tussen historische collecties en hedendaagse kunst

De reis bracht Carlos eveneens naar Lima, aan de kust van de Stille Oceaan. De stad was een belangrijk bestuurscentrum van het Spaanse onderkoninkrijk Peru. De kunst uit die periode is onder meer vertegenwoordigd in de kathedraal, het Museo Pedro de Osma en het Museo de Arte de Lima, die Carlos tijdens zijn verblijf bezocht.

In het Museo de Arte de Lima, doorgaans afgekort tot MALI, verzorgde conservator en onderzoeker Ricardo Kusunoki een rondleiding door de collectie uit de koloniale periode. Aansluitend bezocht Carlos de restauratieateliers, waar hij kennismaakte met de faciliteiten en lopende projecten. Met het team besprak hij de behandelmethoden en de specifieke uitdagingen bij het behoud van de collectie.

Ook hedendaagse kunst kreeg aandacht. IQONO organiseerde in het Museo de Arte Contemporáneo een afzonderlijke studiedag onder de titel Conservar el presente. Lezingen en praktische workshops behandelden het behoud van hedendaagse kunst, met bijzondere aandacht voor de werken in het museum zelf.

Cusco en de zichtbare lagen van het verleden

Cusco bood een heel andere historische en geografische context. De voormalige hoofdstad van het Incarijk ligt op ongeveer 3.400 meter hoogte in de Andes. Zowel de Inca-architectuur als de bouwactiviteiten uit de Spaanse koloniale periode hebben het stadsbeeld gevormd.

Naast de jezuïetenkerk bezocht Carlos onder meer de kathedraal, de kerk van Santa Teresa en het museum voor religieuze kunst in het aartsbisschoppelijk paleis. Ook het complex van Santo Domingo maakte deel uit van zijn verkenning van de stad.

Daar werden kerk en klooster gebouwd op de resten van de Coricancha, een van de belangrijkste heiligdommen van de Inca’s, gewijd aan de zonnegod. De bewaarde Incamuren en de latere kloosterarchitectuur laten zien hoe ingrijpend de plek door de eeuwen heen is veranderd.

Ervaringen om mee te nemen

Voor The Phoebus Foundation bood de reis de gelegenheid om eigen expertise te delen en kennis te maken met de werkwijzen van Peruaanse collega’s. In restauratieateliers en bij collectiebezoeken besprak Carlos behandelmethoden, materiaalgebruik en de afwegingen bij het behoud van kunstwerken.

Die uitwisseling is bijzonder waardevol voor de Latijns-Amerikaanse collectie van The Phoebus Foundation. Door de werken te bestuderen in samenhang met het erfgoed van hun regio van herkomst en de expertise van lokale vakgenoten, groeit de kennis die nodig is om ze zorgvuldig te onderzoeken, te interpreteren en te bewaren.