In de frisse werkhallen van Den Argentin werken voormalige havenarbeiders en stouwers onverstoorbaar verder. Met doorleefde handen en een schat aan ervaring zetten ze zich in om oude machines en werktuigen nieuw leven in te blazen. Het is zwaar werk, zeker in de winter, maar hun motivatie is sterker dan de kou. Ze weten hoe waardevol dit erfgoed is en willen hun kennis en vakmanschap niet verloren laten gaan. Hier, tussen de geur van olie en het geluid van schrapend metaal, blijft de geest van de haven levend.

Jan en Julien – mecaniciens

‘We staan bij de zwaarste heftruck die we in huis hebben. Hij komt van Westerlund en is gemaakt in Duitsland. Zeventien jaar lang heeft hij buiten gestaan, blootgesteld aan weer en wind. Toen hij hier binnenkwam, leek het een hopeloos geval. Het stuur zat vol water – dat hebben we eruit gehaald – en het hele voertuig zat vast van de roest.

De motor en pomp waren volledig aangetast, maar we hebben ze stap voor stap hersteld. Mijn goede kameraad en collega Julien heeft de cilinderkop gereviseerd en terug gemonteerd, en zo kregen we de vorkheftruck uiteindelijk weer aan de praat. Rijden doet hij nu weer, maar heffen helaas niet meer. Sommige onderdelen hebben we nog kunnen vinden bij een oldtimerverkoper in Zuid-Frankrijk.

Deze vorkheftruck weegt 7 ton en kon oorspronkelijk 5 ton tillen. Normaal gesproken zit er een Perkins-motor in – een Engelse motor – maar deze is uitzonderlijk uitgerust met een Mercedes-motor van zestig jaar oud. Mercedes stond bekend als betrouwbaarder dan Perkins, en daarom werd deze motor veel gebruikt aan de dokken.

Freddy heeft het voertuig opnieuw geschilderd, en nu zijn we bezig met de laatste afwerking. De invoerder was bijzonder enthousiast over deze heftruck omdat er nog zoveel originele onderdelen aanwezig zijn.

Wat deze heftruck extra bijzonder maakt, is het afneembare contragewicht achteraan. De kranen van de stad konden maar 5 ton tillen, en omdat de heftruck zelf 7 ton woog, kon hij niet zomaar in het ruim van een schip worden gehesen. Daarom werd het contragewicht van 3 ton losgemaakt, zodat de machine verdeeld was in twee delen van 4 en 3 ton. Eenmaal in het ruim werd het contragewicht weer gemonteerd met een speciale veiligheidsbout.

Die veiligheidsbout was cruciaal, want zonder die bout kon het contragewicht losschieten. Helaas werd er soms bespaard op onderhoud en gebeurde het dat de bout niet werd gemonteerd. Men dacht dat het gewicht wel op zijn plaats zou blijven in een groef van het chassis, maar bij hevig gerammel kwam het soms toch los. Dit kon leiden tot ernstige ongelukken – en dat heeft het ook gedaan. Een heftruck als deze heeft een hele geschiedenis achter zich, met veel gevaren en lessen. Wij doen ons best om hem weer tot leven te wekken, maar altijd met respect voor het verleden en de mensen die ermee gewerkt hebben.’

Fred – elektricien in de chemiesector

‘Antigoon was een verwaarloosd kindje, afgedankt aan de dokken. De kraan is uiteindelijk opgepikt als schoolproject, met de bedoeling om hem te restaureren. De school heeft de kraan volledig gedemonteerd, maar uiteindelijk nooit opnieuw opgebouwd. Zo kwam hij hier toe, in Den Argentin, in stukken op paletten.

Met verschillende mensen zijn we eraan begonnen, en nu, na vier à vijf jaar, is hij bijna af. Alle oorspronkelijke onderdelen zijn gerecupereerd, behalve de carrosserie. Die was er zo slecht aan toe dat we die niet meer konden gebruiken. We hebben de oude carrosserie wel bewaard, maar een nieuwe volledig nagemaakt, met identieke verfkleur en belettering.

De kraan is niet meer operationeel, omdat er onderdelen van de motor ontbreken en ook niet meer vindbaar zijn. De motor zelf is echter volledig nagebouwd en zichtbaar. Opstarten zou te gevaarlijk zijn, want de veiligheidsmaatregelen werken niet meer. De kraan zou blijven trekken, blijven rijden… Daarom hebben we ervoor gekozen hem permanent op te stellen, zodat hij perfect toont hoe hij er oorspronkelijk uitzag en functioneerde.

We zitten nu in de afwerkingsfase. De buitenkant moet nog volledig afgelakt worden, de binnenkant verder opgekuist en ook afgelakt. Daarnaast krijgt de kraan een anti-roestbehandeling en wordt de onderkant volledig gelakt. Voor de takel hebben we geen kabels gebruikt, maar touwen van gelijkaardige dikte, om te demonstreren hoe de takel oorspronkelijk werd geleid.

Daarnaast zijn we bezig met de restauratie van een kleine baskuul van 100 kg, zodat die weer tot op 10 gram nauwkeurig kan wegen. Deze antieke weegschalen zijn extreem precies. Het verschil tussen een baskuul en een driepikkel – beide weegschalen – is dat de baskuul een verhouding van 1:10 of 1:100 heeft. Om 1 ton te wegen, hoef je er slechts 10 kg tegenover te zetten. Bij een driepikkel is dat simpelweg 1:1. Bovendien is een baskuul compacter en gemakkelijker te transporteren, terwijl een driepikkel omslachtiger te demonteren is en tijdens transport sneller beschadigd raakt.

Bezoekers kunnen zelf gewichten plaatsen en ondervinden hoe nauwkeurig deze apparaten zijn en hoe zwaar bepaalde havenobjecten wegen. We hebben ook een grotere van 1000 kg, een KN3. De vraag blijft: laten we deze toestellen in hun getekende staat door de tand des tijds, of schilderen we ze opnieuw om ze er weer als origineel uit te laten zien? Soms is het eenvoudiger om een apparaat opnieuw te lakken en dan weer in oorspronkelijke staat te brengen.’

Roger – frezer

‘Wanneer we deze oude machines onder handen nemen, voelt het alsof we een stukje geschiedenis terug tot leven wekken. Voor ons staan een boormachine met bovenaandrijving en een lintzaagmachine, beiden getuigen van een tijdperk waarin vakmanschap en mechanische innovatie hand in hand gingen. Maar de tand des tijds heeft zijn sporen nagelaten: roest, vochtproblemen en slijtage dreigen hun historische waarde aan te tasten. Daarom zetten we alles op alles om ze te reinigen en in ere te herstellen.

Onze eerste stap is altijd een grondige reiniging. We ontvetten de machines zorgvuldig, verwijderen vuil en stof en schuren de aangetaste delen. Vervolgens smeren we de nodige onderdelen opnieuw in om ze te beschermen tegen verdere corrosie. Hoewel we de machines niet opnieuw operationeel kunnen maken – zowel omwille van veiligheidsredenen als vanwege de huidige wetgeving – kunnen we ze wel zo goed mogelijk conserveren, zodat ze een tastbaar deel van ons erfgoed blijven.

Neem nu de oude lintzaag voor houtbewerking. Dit type machine werd oorspronkelijk aangedreven door een motor, een vooruitstrevende techniek voor die tijd. De boormachine naast ons is nog zeldzamer. We vinden amper documentatie over dit model, en hoe de aandrijfriemen precies liepen, blijft een mysterie. Ik doorzoek archiefstukken tot wel 1820, maar tot nu toe vond ik alleen schetsen zonder aandrijving. Dit maakt de restauratie des te uitdagender én fascinerender.

Sommige toestellen in onze collectie verrassen ons door hun geavanceerde techniek. Een van de machines die we momenteel onder handen nemen, dateert uit 1820-1830 en beschikt over een volledig bovenwielaandrijvingssysteem. Bovendien heeft ze verschillende aandrijvingen, wat opmerkelijk is voor die periode. Het toont aan hoe vooruitstrevend men toen al dacht over automatisering en efficiëntie in de werkplaats.

Onze vrijwilliger Julien kan als geen ander de historische waarde van deze machines inschatten. Hij heeft in zijn carrière nog met soortgelijke toestellen gewerkt en herinnert zich hoe ze destijds in de haven werden ingezet om gereedschappen en apparaten te herstellen. Zijn verhalen brengen de geschiedenis tot leven en geven extra context aan ons restauratiewerk.

Dankzij deze inspanningen kunnen we niet alleen het verleden tastbaar houden, maar ook de evolutie van techniek en vakmanschap tonen aan toekomstige generaties. Deze machines mogen dan niet meer in werking zijn, hun verhaal blijft verder leven.’

Freddy – autovoerder van kranen en tractoren

‘Ik ben momenteel bezig met het opfrissen van een haventractor – een krachtig werkpaard dat zowel zware lasten kan duwen als herstellingen kan uitvoeren. Dit is een intensief proces waarbij ik de tractor eerst grondig ontvet en vervolgens opnieuw schilder.

Deze specifieke tractor heeft vooraan een sterke duwfunctie waarmee treinwagons en andere zware materialen worden verplaatst. Achteraan is een lasmachine gemonteerd, waardoor hij ook ingezet kan worden voor herstellingswerken. Dat maakt hem tot een veelzijdige machine, al waren de duwfunctie en de laspost niet altijd perfect compatibel.

Ik werk al enkele maanden aan dit project en ben nu bezig met het bijschilderen en opfrissen van de elektriciteitsgroep en de aandrijvingsmotor. Deze onderdelen zijn cruciaal voor de werking van de laspost. Door dit onderhoud en de renovatie krijgt de tractor niet alleen een frissere uitstraling, maar blijft hij ook optimaal presteren voor de zware taken in de haven.’

Martin – havenarbeider en kraanman

‘Mijn functie binnen Den Argentin is het voortzetten van een belangrijke missie: het behoud en de ontsluiting van havenerfgoed. We zetten ons in om de topstukken uit onze collectie te tonen aan bezoekers en rondleidingen te verzorgen. Daarnaast documenteren we verdwijnende beroepen, de oude haven en de vele anekdotes die daarmee verbonden zijn.

Een andere belangrijke taak is het rekruteren van nieuwe vrijwilligers, aangezien er om de zoveel tijd mensen uitvallen. Dankzij mijn netwerk, waarin ook veel ouderen met nichekennis zitten, kunnen we waardevolle informatie controleren en de collectie correct restaureren. Bovendien blijf ik actief promotie maken om groepen uit te nodigen in Den Argentin en ons open atelier te laten ontdekken. Het is bijzonder motiverend voor mijn collega’s en mij om onze vooruitgang te delen met bezoekers, die vaak dezelfde nostalgie koesteren voor dit erfgoed.

Helaas gaat veel waardevolle ervaring en kennis verloren door de tijd heen. Gelukkig weten mensen me te vinden wanneer oude havenapparatuur dreigt te verdwijnen. Zo zijn hier bijvoorbeeld drie Westerlund-vorkliften gered van de schroothoop. Veel hangars waarin verouderd havenmateriaal werd opgeslagen, zijn al afgebroken vanwege asbest of instortingsgevaar. Vandaag de dag wordt de zorg voor havenerfgoed steeds vaker aan privé-initiatieven overgelaten, omdat overheden hun betrokkenheid afbouwen. Hierdoor verdwijnt veel waardevol erfgoed zonder dat we het kunnen redden, simpelweg omdat het wordt weggegooid en vernietigd.

Daarom zijn wij als havenarbeiders bijzonder dankbaar dat een kunststichting zoals The Phoebus Foundation zich met zoveel toewijding inzet voor het restaureren en conserveren van havenerfgoed. Dankzij hun inspanningen blijft onze geschiedenis voortleven en kan ze nog decennia worden gekoesterd door toekomstige generaties.’

Harry – eerst stouwer, dan commercieel directeur Seaport Terminals

‘Als vrijwilliger ben ik verantwoordelijk voor de administratie en het archiveren van objecten binnen onze collectie. Dit betekent dat ik elk object documenteer met afbeeldingen, titels en beschrijvingen. Inmiddels hebben we al 1.200 objecten vastgelegd, en we blijven de collectie aanvullen met extra informatie: jaartallen, de link met de juiste natie en de locatie waar deze objecten zich in de haven bevonden.

Naast het archiveren geef ik samen met andere vrijwilligers rondleidingen aan bezoekers. Tijdens deze rondleidingen geef ik een algemene uitleg over de haven, terwijl mijn collega’s hun expertise delen over de objecten die zij restaureren.

Wanneer een nieuw object binnenkomt, starten we met de registratie. We meten het op, noteren eventuele schade en beginnen aan het beschrijven en dateren. Daarbij proberen we ook te achterhalen tot welke natie het object ooit behoorde. Soms stuiten we op verdwenen naties, wat extra opzoekwerk vraagt: waar waren ze gevestigd, en in welke periode waren ze actief?

Onze collectie is inmiddels voor 95% geïnventariseerd. Bij sommige objecten, zoals pirrewitjes of juten zakken, hebben we zoveel varianten dat we enkel een selectie van de meest interessante exemplaren vastleggen.

Daarnaast fungeer ik als tussenpersoon tussen ons team op locatie en de administratie van The Phoebus Foundation. Zij ondersteunen ons met bestellingen, leveringen, advies, begeleiding en opzoekwerk, zodat we ons werk hier optimaal kunnen uitvoeren.

Het is bijzonder om deel uit te maken van dit project en de geschiedenis van onze haven tastbaar te maken voor het publiek.’

Den Argentin is iedere donderdag door groepen te bezoeken op aanvraag.