De reiger die Maria van Bourgondië fataal werd
We staan in het Karmelietenklooster in het centrum van Gent. En we flitsen je terug naar 1465, als de 8-jarige Maria van Bourgondië verhuist naar deze wonderlijke plek. Toen was hier het hertogenpaleis, mét een dierentuin vol leeuwen, een beer, prachtige pauwen, een papegaai, en nog zo veel meer. De thuis van de kleine Maria van Bourgondië, die dan nog niet weet dat een sierlijk dier het einde van haar leven zal betekenen.
Een vorstin tussen verleden en heden
In Maria van Bourgondië deelt aalmoezen uit uit de collectie van The Phoebus Foundation stelt Henri Leys de jonge hertogin voor terwijl ze geld en brood uitdeelt aan armen, weduwen en kinderen. Het tafereel verwijst naar de eed die Maria in 1477 aflegde bij haar intrede als gravin van Vlaanderen in Gent. Ze beloofde er onder meer de rechten van de burgers te respecteren en weduwen en wezen te beschermen.
Leys situeerde de scène niet in Gent, maar in Brugge. Maria staat centraal en overhandigt zelf een munt aan een knielende vrouw. Haar hofdames vergezellen haar, terwijl een page een mand met brood draagt. Verderop deelt ook haar echtgenoot Maximiliaan van Oostenrijk een aalmoes uit.
Toch vertelt het schilderij niet alleen iets over de vijftiende eeuw. Leys keek vanuit de negentiende eeuw naar het verleden en gebruikte geschiedenis om na te denken over thema’s die ook in zijn eigen tijd speelden: macht, verantwoordelijkheid en sociale ongelijkheid. Maria wordt zo niet alleen een historische figuur, maar ook het beeld van een vorstin die haar positie tegenover haar onderdanen ernstig neemt.
Phoebus Focus XXXIX
Hoe keek Henri Leys naar Maria van Bourgondië, bijna vier eeuwen na haar dood? In Phoebus Focus XXXIX neemt kunsthistoricus Jan Dirk Baetens het schilderij onder de loep en onderzoekt hij hoe Leys het verleden opnieuw vormgaf voor een negentiende-eeuws publiek.
Luister verder
Nog wat langer bij Henri Leys en Maria van Bourgondië stilstaan? In deze aflevering gaat Koen Fillet verder in op Phoebus Focus XXXIX en het verhaal achter Maria van Bourgondië deelt aalmoezen uit.
Once upon a time… in Vlaanderen is een podcast die gemaakt werd door Sven Speybrouck, uitgegeven door Nieuwsblad. Speciale dank gaat uit naar historica Lisa Demets (UGent). Deze podcast is mogelijk gemaakt dankzij de steun van The Phoebus Foundation SON, Bedrijvengroep Katoen Natie, Indaver en Hannibal Books.