Workshop hitte- en lagedruktafel in het restauratieatelier
Het restauratieatelier van The Phoebus Foundation beschikt sinds kort over een nieuwe aanwinst: een hitte- en lagedruktafel. Deze verruimt de mogelijkheden binnen restauratiecampagnes aanzienlijk en ondersteunt tegelijk een aanpak die inzet op minimale interventie en maximale controle.
Aangezien het restauratieteam voortdurend werkt aan uiteenlopende behandelingen van kunstwerken, kan de hitte- en lagedruktafel een betekenisvolle rol spelen. Om het gebruik en de mogelijkheden ervan zorgvuldig te verkennen, werd een workshop georganiseerd waarin de restauratoren inzicht kregen in de werking, toepassingen, voordelen en aandachtspunten, met het oog op een weloverwogen inzet in de praktijk.
Voor deze gelegenheid reisde Davide Riggiardi vanuit Italië naar het restauratieatelier van The Phoebus Foundation voor een driedaagse workshop. Daar deelde hij zijn expertise over de toepassingen en mogelijkheden van de hitte- en lagedruktafel.
Prof. Riggiardi doceert schilderijenrestauratie aan de Academie voor Schone Kunsten in Palermo en restauratie van hedendaagse kunst aan de Academie voor Schone Kunsten in Brera. Daarnaast is hij actief als restaurator in zijn eigen atelier in Milaan, waar hij zich toelegt op conserverende restauratie en minimale interventie.
Het principe van de tafel steunt op een geperforeerd werkblad dat een gelijkmatige luchtverdeling mogelijk maakt. Wanneer een schilderij op de tafel wordt geplaatst en afgedekt met een laag Melinex (polyesterfolie), zuigt een vacuumpomp de lucht onder het object weg en ontstaat een lage druk. Het schilderij wordt daardoor voorzichtig naar beneden getrokken, wat zorgt voor een gelijkmatige spanning over het volledige oppervlak, zonder directe druk op de verflaag. In tegenstelling tot het gebruik van gewichten blijft de ingreep zo gecontroleerd en uiterst subtiel.
Een van de practica bestond uit het vergelijken van consolidaties uitgevoerd op mock-ups, zowel met als zonder gebruik van de lagedruktafel. Beide mock-ups waren vervormd en vertoonden dezelfde poederige verfschilfers. Zeven verschillende adhesieven werden op uiteenlopende manieren op het oppervlak aangebracht: met een penseel, een tissue en een spuitpistool.
De eerste observaties toonden aan dat bij consolidaties op de lagedruktafel het oplosmiddel sneller verdampte en dieper en gelijkmatiger in de lagen doordrong. Zonder lagedruk traden daarentegen kringvorming en vervorming op, wat wijst op een ongelijkmatige lijmverdeling en een minder effectieve consolidatie in de diepte.
Naast consolidatie kwam tijdens de workshop ook de uitvoering van randdoubleringen op de hitte- en lagedruktafel aan bod. Deze relatief minimale en, afhankelijk van de gekozen lijm, reversibele ingreep versterkt verzwakte canvasranden en maakt heropspannen mogelijk, terwijl de lagedrukfunctie een gecontroleerde droging zonder gewichten toelaat en directe druk op de verflaag vermijdt. Door verhoging van de temperatuur kunnen bovendien thermoplastische lijmen worden toegepast.
De restauratoren experimenteerden met verschillende lijmen, waaronder Plextol© en BEVA® 371, en met uiteenlopende applicatietechnieken. Ook de verschillende functies van de tafel werden getest tijdens het aanbrengen van randdoubleringen: zowel onder lage druk als bij verhoogde temperatuur.
Het aanbrengen van verdikte Plextol© met behulp van een muskietennet resulteert in een schaakbordpatroon. Deze gelijkmatige verdeling zorgt voor een sterkere en uniforme adhesie tussen het originele canvas en de randdoublering.
De randdoublering wordt eerst in positie gebracht aan de achterzijde van het schilderij. Vervolgens wordt het schilderij omgedraaid en onder lage druk geplaatst om gecontroleerd te drogen. De druk wordt daarbij aan de onderzijde van het schilderij gegenereerd, terwijl de picturale laag zoveel mogelijk ongemoeid blijft.
Deze voorbeelden vormen slechts een kleine greep uit de toepassingen van de hitte- en lagedruktafel. Een volledige dag werd besteed aan het bespreken van verschillende casestudy’s uit restauraties die momenteel in het restauratieatelier van The Phoebus Foundation worden uitgevoerd. De restauratoren gingen in gesprek met elkaar en met professor Davide Riggiardi over vraagstukken rond uitdagende consolidaties en behandelingen van dragers. Daarbij werden tal van ideeën opgedaan, waarvan er enkele binnenkort in de praktijk zullen worden gebracht, met de grootst mogelijke zorg voor de kunstwerken.